Education Loan म्हणजे काय?

शिक्षण कर्जाचे प्रकार, फायदे, तोटे आणि संपूर्ण मार्गदर्शन

आजच्या काळात शिक्षण खूप महाग झाले आहे. इंजिनिअरिंग, मेडिकल, MBA, परदेशातील शिक्षण किंवा अगदी भारतातील खासगी कॉलेजचे शुल्क सुद्धा लाखोंमध्ये जाते. अशा वेळी अनेक कुटुंबांना एकदम एवढे पैसे भरता येत नाहीत. यासाठीच Education Loan म्हणजेच शिक्षण कर्ज हा एक चांगला पर्याय आहे.

या ब्लॉगमध्ये आपण सोप्या मराठीत खालील सर्व गोष्टी समजून घेणार आहोत:

• Education Loan म्हणजे काय
• शिक्षण कर्ज का घ्यावे
• Education Loan चे प्रकार
• भारतातील व परदेशातील शिक्षणासाठी कर्ज
• व्याजदर, परतफेड, मोरेटोरियम
• फायदे आणि तोटे
• Education Loan घेण्यापूर्वी लक्षात ठेवायच्या गोष्टी

Education Loan म्हणजे काय?

Education Loan म्हणजे विद्यार्थ्याच्या शिक्षणासाठी बँक किंवा वित्तीय संस्था देत असलेले कर्ज. हे कर्ज कॉलेज फी, हॉस्टेल खर्च, पुस्तके, परीक्षा फी, लॅपटॉप आणि काही वेळा प्रवास खर्चासाठीही वापरता येते.

हे कर्ज विद्यार्थ्याच्या नावावर दिले जाते, पण पालक किंवा पालक समान व्यक्ती सह-अर्जदार (Co-applicant) असतात.

Education Loan का घ्यावे?

सोप्या शब्दांत सांगायचे तर:

• शिक्षण थांबू नये म्हणून
• पालकांवर एकदम आर्थिक ताण येऊ नये म्हणून
• चांगल्या कॉलेजमध्ये प्रवेश मिळावा म्हणून
• भविष्य उज्वल करण्यासाठी

शिक्षण ही खर्च नसून गुंतवणूक (Investment) आहे. Education Loan यासाठी मदत करतो.

Education Loan चे मुख्य प्रकार

1) भारतातील शिक्षणासाठी Education Loan

हा कर्ज प्रकार भारतामधील कॉलेज, विद्यापीठ किंवा संस्थांमध्ये शिक्षण घेण्यासाठी दिला जातो.

यामध्ये:

• इंजिनिअरिंग
• मेडिकल
• MBA / MMS
• B.Ed, B.Sc, B.Com
• ITI, पॉलिटेक्निक
• सरकारी व मान्यताप्राप्त खासगी कॉलेज

यासाठी साधारणपणे ₹10 लाखांपर्यंत कर्ज सहज मिळते.

2) परदेशातील शिक्षणासाठी Education Loan

विद्यार्थी जर:

• USA
• UK
• Canada
• Australia
• Germany
• New Zealand

यांसारख्या देशांमध्ये शिकायला जाणार असेल, तर वेगळ्या प्रकारचे Education Loan दिले जाते.

यामध्ये:

• कर्जाची रक्कम जास्त असते
• काही वेळा तारण (Collateral) लागते
• व्याजदर थोडा जास्त असू शकतो

परदेशी शिक्षणासाठी ₹20 लाख ते ₹1 कोटीपर्यंत कर्ज मिळू शकते.

3) Collateral-Free Education Loan

Collateral म्हणजे तारण (घर, जमीन, FD).

जर कर्ज रक्कम:

• ₹4 लाखांपर्यंत असेल → सहसा तारण लागत नाही
• ₹7.5 लाखांपर्यंत → काही बँका तारणाशिवाय देतात

याला Collateral-Free Education Loan म्हणतात.

हे कर्ज मुख्यतः:

• सरकारी बँका
• सरकारी योजना अंतर्गत दिल्या जाते.

4) Collateral-Based Education Loan

मोठ्या रकमेचे कर्ज हवे असल्यास:

• घर
• जमीन
• FD
• LIC पॉलिसी

यापैकी काहीतरी तारण द्यावे लागते.

परदेशातील शिक्षणासाठी हा प्रकार जास्त वापरात आहे.

5) Government Education Loan Scheme

सरकारकडून चालवल्या जाणाऱ्या योजना:

• विद्या लक्ष्मी पोर्टल
• CSIS (Central Sector Interest Subsidy Scheme)

यामध्ये:

• कमी व्याज
• काही कालावधीसाठी व्याज माफी
• गरीब व मध्यम वर्गासाठी फायदा

या योजना विशेषतः आर्थिकदृष्ट्या कमकुवत विद्यार्थ्यांसाठी आहेत.

Education Loan मध्ये कोणते खर्च कव्हर होतात?

Education Loan फक्त कॉलेज फीपुरते मर्यादित नसते.

यामध्ये समाविष्ट असते:

• ट्युशन फी
• हॉस्टेल फी
• पुस्तके आणि नोट्स
• लॅपटॉप
• परीक्षा फी
• परदेशात असल्यास प्रवास खर्च

म्हणजे एकूण शिक्षणाचा जवळजवळ पूर्ण खर्च.

Education Loan चे व्याजदर (Interest Rate)

Education Loan चे व्याजदर:

• सरकारी बँका: साधारण 8% ते 10%
• खासगी बँका: 10% ते 14%
• NBFC: 12% पेक्षा जास्त

सरकारी बँका तुलनेने स्वस्त पडतात, पण प्रक्रिया थोडी वेळखाऊ असते.

Moratorium Period म्हणजे काय?

Moratorium Period म्हणजे:

शिक्षण पूर्ण होईपर्यंत आणि त्यानंतर 6 ते 12 महिने कर्जाची परतफेड सुरू करायची नसते.

म्हणजे:

• शिक्षण चालू असताना EMI नाही
• नोकरी लागल्यानंतरच परतफेड

हा Education Loan चा सर्वात मोठा फायदा आहे.

Education Loan परतफेड कशी करायची?

• EMI स्वरूपात
• 5 ते 15 वर्षांच्या कालावधीत
• नोकरी लागल्यानंतर

लवकर परतफेड केली तर व्याज कमी लागते.

Education Loan चे फायदे

• शिक्षणासाठी पैसे कमी पडत नाहीत
• पालकांवर ताण येत नाही
• Tax Benefit मिळतो (80E)
• भविष्य घडवण्यासाठी संधी

Education Loan चे तोटे

• व्याज वाढत जाते
• नोकरी न लागल्यास परतफेड अवघड
• काही वेळा तारण द्यावे लागते
• चुकीचा कोर्स निवडला तर धोका

म्हणून कर्ज घेण्याआधी विचार करणे खूप गरजेचे आहे.

Education Loan घेण्याआधी लक्षात ठेवा

• कोर्सची मागणी आहे का ते पाहा
• कॉलेज मान्यताप्राप्त आहे का तपासा
• भविष्यात नोकरीच्या संधी आहेत का
• EMI परवडणारी आहे का

Education Loan म्हणजे मदत आहे, ओझे नाही — जर योग्य निर्णय घेतला तर.

निष्कर्ष

Education Loan हा आजच्या काळात अनेक विद्यार्थ्यांसाठी आशेचा आधार आहे. योग्य कोर्स, योग्य कॉलेज आणि योग्य बँक निवडली, तर शिक्षण कर्ज तुमचे भविष्य बदलू शकते.

शिक्षणासाठी कर्ज घेणे चुकीचे नाही, पण अंधपणे कर्ज घेणे चुकीचे आहे. माहिती घ्या, विचार करा आणि मगच निर्णय घ्या.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)

1) Education Loan कोण घेऊ शकतो?

कोणताही विद्यार्थी ज्याला मान्यताप्राप्त कॉलेज किंवा विद्यापीठात प्रवेश मिळाला आहे, तो Education Loan साठी अर्ज करू शकतो. विद्यार्थी अल्पवयीन असल्यास पालक सह-अर्जदार असणे आवश्यक असते.

2) Education Loan साठी कोणती कागदपत्रे लागतात?

साधारणपणे खालील कागदपत्रे लागतात:

• प्रवेश पत्र (Admission Letter)
• कॉलेज फी स्ट्रक्चर
• आधार कार्ड, पॅन कार्ड
• विद्यार्थ्याचे शैक्षणिक प्रमाणपत्र
• पालकांचे उत्पन्न प्रमाणपत्र
• बँक स्टेटमेंट

3) Education Loan मध्ये तारण (Collateral) आवश्यक आहे का?

₹4 लाखांपर्यंतच्या Education Loan साठी तारण लागत नाही. मोठ्या रकमेच्या कर्जासाठी घर, जमीन किंवा FD तारण म्हणून मागितली जाऊ शकते.

4) परदेशातील शिक्षणासाठी Education Loan मिळतो का?

होय. USA, UK, Canada, Australia यांसारख्या देशांमध्ये शिक्षणासाठी विशेष Education Loan दिला जातो. यामध्ये कर्जाची रक्कम जास्त असते आणि काही वेळा तारण आवश्यक असते.

5) Education Loan चा व्याजदर किती असतो?

सरकारी बँकांमध्ये Education Loan चा व्याजदर साधारण 8% ते 10% असतो. खासगी बँका आणि NBFC मध्ये हा दर थोडा जास्त असू शकतो.

6) Moratorium Period म्हणजे काय?

Moratorium Period म्हणजे शिक्षण पूर्ण होईपर्यंत आणि त्यानंतर 6 ते 12 महिने कर्जाची परतफेड सुरू करायची नसते. या काळात EMI भरावी लागत नाही.

7) नोकरी लागली नाही तर Education Loan चे काय होते?

जर लगेच नोकरी लागली नाही तर बँक थोडा वेळ देते किंवा EMI कमी करते. पण पूर्ण कर्ज माफ होत नाही, म्हणून कोर्स निवडताना काळजी घेणे गरजेचे आहे.

8) Education Loan वर Tax Benefit मिळतो का?

होय. Income Tax Act च्या Section 80E अंतर्गत Education Loan च्या व्याजावर कर सवलत मिळते. ही सवलत 8 वर्षांपर्यंत घेता येते.

9) Education Loan लवकर फेडल्यास दंड लागतो का?

बहुतेक सरकारी बँकांमध्ये Prepayment Penalty लागत नाही. म्हणजे तुम्ही कर्ज लवकर फेडू शकता आणि व्याज वाचवू शकता.

10) Education Loan कोणत्या खर्चासाठी वापरता येतो?

Education Loan वापरून:

• कॉलेज फी
• हॉस्टेल खर्च
• पुस्तके
• लॅपटॉप
• परीक्षा फी
• परदेशात असल्यास प्रवास खर्च भरता येतो.

11) कोणत्या बँकेत Education Loan घ्यावा?

सरकारी बँका व्याजाच्या बाबतीत स्वस्त असतात. खासगी बँका प्रक्रिया जलद करतात. व्याजदर, अटी आणि परतफेड कालावधी पाहून निर्णय घ्यावा.

12) Education Loan नाकारला जाऊ शकतो का?

होय. जर कॉलेज मान्यताप्राप्त नसेल, सह-अर्जदाराचे उत्पन्न कमी असेल किंवा कागदपत्रे अपूर्ण असतील तर Education Loan नाकारला जाऊ शकतो.

13) Education Loan हा योग्य निर्णय आहे का?

योग्य कोर्स, योग्य कॉलेज आणि योग्य नियोजन असेल तर Education Loan हा भविष्य घडवण्यासाठी चांगला निर्णय ठरू शकतो.